اين مختصر ، همان گونه كه خواهيم ديد ، به اين ترتيب تنظيم شده است كه ابتدا سخن ملا محمد طاهر ، سپس مجلسى اول و باز جواب ملا محمد طاهر را آورده است : فصل اول از باب اول ؛ ماتن در اصل رساله گويد . . . فصل دويم از باب اول ؛ محشا كه عبارت از مولانا محمد تقى مجلسى است ، مىفرمايد . . . فصل سيوم از باب اول ؛ ماتن در جواب محشى گويد . . . گفتنى است كه نام ملا محمد طاهر نيز در حاشيه كنار عنوان ماتن آمده است . ملا محمد طاهر در جوابيه‌هاى خود ، حملات آشكارى به مرحوم مجلسى اول دارد . از جمله مىنويسد : عزيزا مخفى نماند كه مطلب از جواب ، نه تلافى و انتقام است ، بلكه چون حضرت آخوند دعواى كشف و تصفيه باطن نموده و در اثبات باطل و ترويج ضلالت كوشيده ، خواستم ظاهر سازم كه حضرت آخوند غلط [ اشتباه ] كرده و در دعواى خود صادق نيست . « 1 » در نسخهء مرعشى ، برخى از محاكمات مدوّن توضيح المشربين نيز در حاشيه آمده است كه مغتنم مىباشد ؛ چرا كه تاكنون خبرى از اصل كتاب توضيح به دست نيامده است . ما متن اين مباحثهء مهم را در ادامه خواهيم آورد . از آنجا كه بعدها علامهء مجلسى پدر خويش را از وابستگى به نحلهء صوفيان تبرئه كرد ، از اساس ، برخى رديه‌نويسى مجلسى اول را بر رسالهء ملا محمد طاهر انكار كردند . ميرزا محمد على كشميرى با اشاره به كتاب ملا محمد طاهر و ردّ ملا محمد تقى مجلسى در درستى نسبت آن ترديد كرده ، نوشته است : بعيد نيست كه جواب رساله مزبوره را شخصى از صوفيه آن زمان نوشته ، به آخوند عليه الرحمة منسوب نموده باشد تا كلامش را معتبر بشمارند و در حقيقت دامن حال آخوند مرحوم از لوث چنين اقوال فاسده پاك بود . « 2 » آقا بزرگ با اشاره به اين كه نسخهء اصول فصول التوضيح كه شامل رسالهء محمد طاهر قمى و مجلسى اول و نقد مجدد محمد طاهر قمى است [ با توجه به اين كه براى ايشان مسلم نبوده ، رساله اول از محمد طاهر باشد ] و تنها نام محمد تقى مجلسى در آغاز نسخه است ، مىنويسد : به احتمال دستى در كار بوده است تا مطالبى له تصوف به مجلسى اول نسبت داده شود ؛ در حالى كه وى منزّه از اين امر است ؛ چنان كه فرزندش نيز او را مبرّا دانسته و نوشته‌هايش نيز از همان حكايت دارد . ايشان تأكيد كرده است ، آنچه به نام محمد تقى مجلسى آمده ، از طرف برخى صوفيه معاصر وى نوشته شده و سپس ميرلوحى كه شديدا با مجلسى پدر و پسر درگير بوده گمان كرده ، از ملا محمد تقى مجلسى است و آن را در

--> ( 1 ) . نسخهء 2204 كتابخانهء ملى از برگ 57 تا 176 ؛ نسخهء 4296 مرعشى برگ 24 تا 54 ( 2 ) . كشميرى ، نجوم السماء ، ص 64